Τι προβλέπει το νομοσχέδιο που υπογράφει ο βουλευτής Νικόλ Μαλλιωτάκης και η διάταξη του συναδέλφου του Κρις Πάπας.
Η Ουάσιγκτον κινείται προς την εδραίωση ενός νέου θεσμικού πλαισίου συνεργασίας με τρεις από τους βασικότερους εταίρους της στην Ανατολική Μεσόγειο την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.
Το προσχέδιο του State Reauthorization Act, που εξετάζεται στη Βουλή των Αντιπροσώπων, περιλαμβάνει σειρά διατάξεων για την ενίσχυση του λεγόμενου σχήματος 3+1, σηματοδοτώντας μια προσπάθεια να μετατραπεί η μέχρι σήμερα άτυπη συνεργασία σε μόνιμο θεσμό εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.
Το νομοσχέδιο, που φέρει την υπογραφή της ομογενούς βουλευτού Νικόλ Μαλλιωτάκη, προβλέπει την παράταση του διακοινοβουλευτικού σχήματος 3+1 έως το 2027 — δύο χρόνια πέραν της προγραμματισμένης λήξης του — και τη δημιουργία μιας υποομάδας ασφάλειας που θα απαρτίζεται από έξι βουλευτές και έξι γερουσιαστές των ΗΠΑ. Η υποομάδα θα συνεδριάζει τακτικά με εκπροσώπους των τριών εταίρων για ζητήματα αντιτρομοκρατίας και θαλάσσιας ασφάλειας, περιοχές που αποκτούν αυξανόμενη σημασία για την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή.
Πέραν του κοινοβουλευτικού σκέλους, το νομοσχέδιο εισάγει για πρώτη φορά μια διυπηρεσιακή εκτελεστική δομή συνεργασίας. Η λεγόμενη Interagency Security Cooperation Group θα περιλαμβάνει αξιωματούχους από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το Πεντάγωνο και το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας, οι οποίοι θα συναντώνται δύο φορές τον χρόνο με ομολόγους τους από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Η ομάδα αυτή θα λειτουργεί ως πλατφόρμα συντονισμού σε θέματα ασφάλειας, ανταλλαγής πληροφοριών και διαχείρισης κρίσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, το σχέδιο νόμου προβλέπει τη συνέχιση κοινών προγραμμάτων εκπαίδευσης και ασκήσεων, αξιοποιώντας υφιστάμενες υποδομές όπως η ναυτική βάση της Σούδας στην Κρήτη και το Κέντρο C.Y.C.L.O.P.S. στη Λάρνακα, το οποίο χρηματοδοτείται εν μέρει από τις Ηνωμένες Πολιτείες και λειτουργεί ως κόμβος εκπαίδευσης για θέματα ασφάλειας και κυβερνοάμυνας. Σύμφωνα με τα συνοδευτικά έγγραφα της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων, στόχος είναι να θεσμοθετηθεί η περιφερειακή συνεργασία σε μόνιμο, διακυβερνητικό επίπεδο, με προτεραιότητα την προστασία ενεργειακών διαδρόμων και την επιτήρηση της θαλάσσιας ζώνης μεταξύ Κρήτης, Κύπρου και Ισραήλ.
Μια επιπλέον διάταξη, που κατέθεσε ο βουλευτής Κρις Πάππας, αφορά το εμπάργκο όπλων προς την Κύπρο. Χωρίς να το αίρει πλήρως, το νομοσχέδιο επεκτείνει τη διάρκεια ανανέωσης του από ένα σε πέντε έτη. Η αλλαγή αυτή δίνει στη Λευκωσία μεγαλύτερη δυνατότητα προγραμματισμού για αμυντικές προμήθειες και διευκολύνει τη μακροπρόθεσμη συνεργασία με το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας.
Για την Ελλάδα, η ενίσχυση του σχήματος 3+1 αποτελεί βελτίωση της θεσμικής σχέσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, μετά από χρόνια στρατηγικής αμφισημίας. Η Αθήνα συμμετέχει ήδη σε πολυεπίπεδες αμυντικές και ενεργειακές συνεργασίες με το Ισραήλ και την Κύπρο, και το νέο πλαίσιο προσθέτει έναν επιπλέον βαθμό συντονισμού με την αμερικανική εκτελεστική εξουσία.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η νομοθετική θεσμοθέτηση της συνεργασίας προσφέρει μεγαλύτερη συνέχεια και προβλεψιμότητα στις αμερικανοελληνικές σχέσεις, ανεξάρτητα από πολιτικές αλλαγές σε Ουάσιγκτον ή Αθήνα. Η Ελλάδα παραμένει σημαντικός εταίρος των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, ενώ η βάση της Σούδας, που φιλοξενεί συμμαχικές δυνάμεις και κρίσιμες υποδομές του αμερικανικού ναυτικού, διατηρεί κεντρικό ρόλο στην περιφερειακή στρατηγική.
Η αμερικανική υποστήριξη προς το σχήμα 3+1 αντανακλά επίσης τη βούληση της Ουάσιγκτον να διαμορφώσει ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή, χωρίς να βασίζεται αποκλειστικά στην Τουρκία. Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να θεωρούν την Άγκυρα αναγκαίο σύμμαχο, οι εντάσεις των τελευταίων ετών έχουν οδηγήσει σε προσεκτική διαφοροποίηση των συνεργασιών. Το 3+1 λειτουργεί, σε αυτό το πλαίσιο, ως εργαλείο συμπληρωματικής σταθερότητας.
Η ψήφιση του νομοσχεδίου δεν είναι δεδομένη. Παρά το ότι έχει εγκριθεί από την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, δεν έχει ακόμη τεθεί προς ψηφοφορία στην Ολομέλεια. Στη Γερουσία, ο πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων, Τζιμ Ρις, δεν έχει καταθέσει αντίστοιχο σχέδιο, γεγονός που καθιστά αβέβαιη την τελική του πορεία. Η αμερικανική πολιτική σκηνή βρίσκεται άλλωστε σε ένταση, με διαφωνίες για τη χρηματοδότηση της εξωτερικής πολιτικής και το εύρος των στρατιωτικών δεσμεύσεων στο εξωτερικό.
Πέραν των διαδικαστικών εμποδίων, υπάρχουν και γεωπολιτικές ευαισθησίες. Η θεσμοθέτηση του 3+1 μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις στην Τουρκία, η οποία αντιμετωπίζει με καχυποψία κάθε πρωτοβουλία που περιλαμβάνει την Ελλάδα και την Κύπρο χωρίς τη συμμετοχή της. Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιδιώκει να διατηρήσει τον διάλογο με την Άγκυρα, αλλά και να αξιοποιήσει το 3+1 ως πλαίσιο συνεργασίας που δεν στρέφεται ανοιχτά εναντίον τρίτων.
Σε μια περίοδο που οι Ηνωμένες Πολιτείες επικεντρώνονται στον Ινδο-Ειρηνικό και την Ουκρανία, η ενίσχυση της παρουσίας τους στην Ανατολική Μεσόγειο δείχνει ότι η περιοχή διατηρεί στρατηγική βαρύτητα. Η ενεργειακή ασφάλεια, οι μεταναστευτικές ροές και η αστάθεια στη Μέση Ανατολή καθιστούν τη Μεσόγειο κρίσιμο χώρο συνεργασίας για τη Δύση.
Αν το νομοσχέδιο εγκριθεί, η Ελλάδα θα παραμείνει βασικό σημείο αναφοράς της αμερικανικής πολιτικής στην περιοχή – όχι ως αποκλειστικός σύμμαχος, αλλά ως αξιόπιστος εταίρος σε ένα δίκτυο συνεργασιών που περιλαμβάνει και άλλους περιφερειακούς παίκτες. Η θεσμική αναγνώριση του 3+1 από το Κογκρέσο θα προσδώσει μόνιμη δομή σε μια συνεργασία που μέχρι σήμερα βασιζόταν κυρίως σε πολιτικές πρωτοβουλίες και προσωρινές συμφωνίες.
Η εξέλιξη αυτή δεν αναμένεται να μεταβάλει άμεσα τις ισορροπίες ισχύος, αλλά επιβεβαιώνει τη σταθερή πρόθεση των ΗΠΑ να παραμείνουν ενεργός παράγοντας στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα, η πρόκληση θα είναι να αξιοποιήσει την ευκαιρία με ρεαλισμό — εμβαθύνοντας τη συνεργασία, χωρίς να υπερτιμήσει τις προσδοκίες.
Πηγή: real.gr – Ουάσινγκτον, του ΘΑΝΑΣΗ Κ. ΤΣΙΤΣΑ
